Η Μονή Αγίας Αικατερίνης στο Σινά και ο Καζαντζάκης
Η Μονή αγίας Αικατερίνης στο Σινά και ο Καζαντζάκης
Γράφει ο Θόδωρος Δημητριάδης
Στην επικαιρότητα είναι τις τελευταίες μέρες η Ορθόδοξη Μονή Αγίας Αικατερίνης στο Σινά, ύστερα από απόφαση Αιγυπτιακού δικαστηρίου να κλείσει, να δημευτεί η τεράστια περιουσία της και να γίνει έξωση στους μοναχούς.
Θεωρείται η παλαιότερη χριστιανική μονή στον κόσμο. Ανεγέρθηκε επί βυζαντινού αυτοκράτορα Ιουστινιανού στο σημείο που βρίσκονταν η «Φλεγόμενη Βάτος» του Μωυσή. Εκεί σώζεται η παλαιότερη απεικόνιση του Χριστού ενώ η μονή έχει χαρακτηριστεί Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO.
Η Μονή Σινά ιδρύθηκε επί του Βυζαντινού αυτοκράτορα Ιουστινιανού μεταξύ 527 και 565 μ.Χ., ώστε να περικλείσει το παρεκκλήσι της «Φλεγόμενης Βάτου», στο σημείο όπου, σύμφωνα με την παράδοση, ο Μωυσής είδε τον Θεό. Το παρεκκλήσι αυτό είχε οικοδομήσει νωρίτερα η Αγία Ελένη, μητέρα του Μεγάλου Κωνσταντίνου. Η παλαιότερη ιστορική μαρτυρία για μοναστική παρουσία στην περιοχή τοποθετείται ανάμεσα στα έτη 381–384 μ.Χ.
Η ονομασία του μοναστηριού συνδέεται με τη συγκλονιστική ιστορία μιας νεαρής χριστιανής μάρτυρας, της Αγίας Αικατερίνης, η οποία, σύμφωνα με την παράδοση, έζησε και μαρτύρησε τον 4ο αιώνα μ.Χ. ενώ σύμφωνα με την παράδοση τα λείψανά της μεταφέρθηκαν θαυματουργικά εκεί. Το γεγονός αυτό καθιέρωσε τη σύνδεση της Αγίας Aικατερίνης με το Σινά, προσδίδοντας στο μοναστήρι ιδιαίτερη πνευματική ακτινοβολία. Το μοναστήρι θεωρείται ιερός τόπος τόσο για Χριστιανούς όσο και για Μουσουλμάνους και Εβραίους. Ενδεικτικό της διαθρησκειακής αναγνώρισης είναι η περίφημη «Διαθήκη του Μωάμεθ (Ahdname)», ένα έγγραφο προστασίας που παραχώρησε στους μοναχούς και φέρει το αποτύπωμα της παλάμης του, διαβεβαιώνοντας την ασφάλειά τους υπό μουσουλμανική εξουσία.
Το Μοναστήρι περιβάλλεται από τεράστιο τείχος από γρανίτη, πάχους 2,5 μέτρων και ύψους 11 μέτρων. Έχει καταφέρει να κρατήσει μακριά τους εχθρούς, καθώς δεν έχει ποτέ καταληφθεί ή καταστραφεί για σχεδόν 15 αιώνες, κάτι που αποτελεί θαύμα στην συχνά ταραγμένη Μέση Ανατολή.
Η βιβλιοθήκη της Μονής Αγίας Αικατερίνης στο Σινά συγκαταλέγεται στις αρχαιότερες και σημαντικότερες βιβλιοθήκες του κόσμου, με συνεχή λειτουργία που ξεκινά από την πρώιμη βυζαντινή εποχή. Χειρόγραφα σε έντεκα γλώσσες κοσμούν τα ράφια της βιβλιοθήκης, με ξεχωριστή θέση να κατέχουν τα ελληνικά χειρόγραφα. Πρόκειται για μια συλλογή που είναι η δεύτερη μεγαλύτερη μετά τη βιβλιοθήκη του Βατικανού και είναι ανυπολόγιστης αξίας. Ανάμεσα στα ελληνικά χειρόγραφα ξεχωρίζει ο περίφημος «Σιναϊτικός Κώδιξ» του 4ου αιώνα, καθώς και περίπου εκατό χειρόγραφα που έχουν γραφτεί με τη μεγαλογράμματη γραφή (7ος-11ος αιώνας). Η ποικιλία των γραφών στα σιναϊτικά χειρόγραφα επιτρέπει την παρακολούθηση της εξέλιξης της ελληνικής γραφής από τον 4ο αιώνα μέχρι την εμφάνιση της τυπογραφίας.
Από τις περίπου 2.000 εικόνες που φυλάσσονται στο εσωτερικό της Μονής, οι 500 χρονολογούνται από τον 6ο έως και τον 15ο αιώνα. Ξεχωριστή θέση κατέχει η εικόνα του Παντοκράτορος, εμβληματικό έργο του 6ου αιώνα. Πρόκειται για μία από τις παλαιότερες σωζόμενες απεικονίσεις του Χριστού και μία από τις λίγες που επέζησαν της περιόδου της Εικονομαχίας. Εικάζεται ότι η ασυμμετρία στο βλέμμα του Ιησού – φαίνεται διά γυμνού οφθαλμού – εκφράζει την ένωση της θείας και της ανθρώπινης φύσης – λεπτομέρεια πάντως που έχει απασχολήσει ερευνητές και θεολόγους.
Η Ιερά Μονή αποτέλεσε πηγή έμπνευσης και λογοτεχνικού ενδιαφέροντος. Ο Γιώργος Θεοτοκάς την επισκέφθηκε το 1960 και κατέγραψε εντυπώσεις σε έργο που κυκλοφόρησε το 1961, περιγράφοντας το φυσικό τοπίο, την πνευματική ζωή και τις προσωπικότητες της μοναστικής κοινότητας. Ο χώρος αξιοποιείται και μυθοπλαστικά, όπως στο μυθιστόρημά του «Οι Καμπάνες», όπου ο ήρωας Κωστής Φιλομάτης βρίσκει τον θάνατο στο Όρος Σινά, σε μια πορεία πνευματικής υπέρβασης και αντίθεσης με τον σύγχρονο υλισμό.
Η διατήρηση και προστασία αυτών των θησαυρών καθιστούν τη Μονή Αγίας Αικατερίνης όχι μόνο έναν τόπο λατρείας, αλλά και ένα μοναδικό πολιτιστικό και ιστορικό μνημείο παγκόσμιας εμβέλειας. Ο Νίκος Καζαντζάκης επισκέφτηκε την Μονή και στο βιβλίο επισκεπτών έγραψε το εξής κείμενο:
«Έπειτα από 3ήμερη πορεία στη φοβερή έρημο, αντίκρυσα τις μοναστηριακές ανθισμένες μυγδαλιές η καρδιά μου εσκίρτησε. Εδώ διαλογίστηκα, υπάρχεi μια ανώτερη ανθρώπινη συνείδηση, εδώ νικά η αρετή του ανθρώπου την έρημο. Κι ύστερα, αναπνέοντας τον υψηλό αέρα απάνω στα ιερά τείχη της μονής ένιωσα τούτο: το ακρότατο, το πιο επικίνδυνο φυλάκιο της ελληνικής παρατάξεως είναι η Ιερά Μονή του Σινά, όχι μόνο γιατί υψώθη πάντα φρούριο της ελληνικής και της χριστιανικής ιδέας, αλλά προπάντων γιατί μέσα στην έρημο επί 14 αιώνες από τα τείχη τούτα ο Σιναϊτης Ακρίτας μάχεται και νικά με την πίστη, με την επιμονή, με την αγάπη τις σκοτεινές φυσικές και ανθρώπινες δυνάμεις που θέλουν να πνίξουν την ψυχή – την καιόμενην και ου κατακαιόμενην του μαχόμενου ανθρώπου. Εμπιστοσύνη στην αξία της πίστεως, της επιμονής και της αγάπης, ιδού το ανώτατο μάθημα που μου έδωσε το φρούριο της Αγίας Αικατερίνης».
Να και ένα ενημερωτικό βίντεο:
Ακολουθήστε το