Τα κάστρα στην Ελλάδα και το κάστρο της Μύρινας Λήμνου (καταπληκτικές Φωτο!)

Γράφει ο Θόδωρος Δημητριάδης

Η χώρα μας είναι γεμάτη κάστρα. Τα κάστρα που αναφέρονται παρακάτω αποτελούν σημαντικό μέρος της ιστορικής και πολιτιστικής κληρονομιάς της χώρας μας. Όλα  

ακολουθούνται από εντυπωσιακές ιστορίες για το παρελθόν τους. Ορισμένα έχουν χαρακτηριστεί ως από τα πιο καλοδιατηρημένα κτίρια της Ευρώπης.
Μονεμβασιά
Η Μονεμβασιά είναι μια από τις σημαντικότερες μεσαιωνικές πόλεις-φρούρια της χώρας και φιλοξενεί ένα από τα ομορφότερα κάστρα του κόσμου. Βρίσκεται στην Πελοπόννησο, είναι βυζαντινής προέλευσης και βρίσκεται σε ένα οροπέδιο εκατό μέτρα πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας. Ο βράχος συνδέεται με την ηπειρωτική χώρα μέσω ενός στενού δρόμου. Η ιδιαίτερη θέση του προσέφερε ανέκαθεν προστασία από τις επιθέσεις των πειρατών. Τόσο η πόλη όσο και το φρούριο χρονολογούνται από το 583 και χτίστηκαν επί βυζαντινού αυτοκράτορα Μαυρίκιου.
Ρόδος
Γνωστό και ως Παλάτι του Μεγάλου Μαγίστρου ή Κάστρο των Ιπποτών, το κάστρο βρίσκεται στη βόρεια πλευρά της μεσαιωνικής πόλης της Ρόδου στα Δωδεκάνησα. Το σημαντικότερο εναπομείναν μνημείο των Ιωαννιτών Ιπποτών χτίστηκε πάνω σε μια προηγούμενη βυζαντινή ακρόπολη, η οποία χρησίμευε τόσο ως στρατιωτικό αρχηγείο όσο και ως φρούριο. Το κάστρο κατασκευάστηκε κατά τη διάρκεια του 14ου αιώνα από τους Ιππότες της Ρόδου, οι οποίοι κατείχαν το νησί από το 1309 έως το 1522. Μόλις η Οθωμανική Αυτοκρατορία κατέλαβε το νησί, το παλάτι μετατράπηκε σε φρούριο. Το Βασίλειο της Ιταλίας ανέλαβε την εξουσία το 1912 και οι Ιταλοί ανακατασκεύασαν το παλάτι για να το μετατρέψουν σε εξοχική κατοικία του βασιλιά Βίκτωρα Εμμανουήλ Β’. Αργότερα, χρησιμοποιήθηκε ως τέτοιο και από τον Μπενίτο Μουσολίνι.
Ναύπλιο
Το Κάστρο του Ναυπλίου ανήκει στην ενετική περίοδο και χτίστηκε το 1714 μέσα σε τρία χρόνια. Γνωστό ως Παλαμήδι, είναι μια τεράστια, καλοδιατηρημένη κατασκευή, ίσως το καλύτερο παράδειγμα βενετσιάνικων οχυρώσεων στη χώρα.

Το Παλαμήδι, με το χαρακτηριστικό μπαρόκ στυλ, βρίσκεται σε έναν λόφο ύψους 216 μέτρων που φέρει το ίδιο όνομα.
Προσφέρει προφανή στρατηγικά πλεονεκτήματα, καθώς το κάστρο ελέγχει την πόλη του Ναυπλίου, καθώς και το λιμάνι, το φρούριο της Ακροναυπλίας και την είσοδο στον κόλπο της Αργολίδας. Οι Τούρκοι κατέλαβαν το φρούριο το 1715 και οι Έλληνες το ανακατέλαβαν το 1822.
Μυστράς
Ο βυζαντινός Μυστράς είναι μια οχυρωμένη πόλη στο όρος Ταΰγετος δυτικά της αρχαίας Σπάρτης. Χτίστηκε το 1249 από έναν Φράγκο πρίγκιπα. Μετά την τουρκοκρατία, το σημαντικό αυτό ελληνικό βυζαντινό μνημείο εγκαταλείφθηκε το 1830, όταν ο πληθυσμός άρχισε σταδιακά να μετακομίζει στη νέα πόλη της Σπάρτης. Τοποθετημένο σε έναν απότομο λόφο και δεσπόζοντας στην κοιλάδα του ποταμού Ευρώτα, το φρούριο παρουσιάζει τρεις πολύ διακριτές ζώνες: Την Πάνω Χώρα, την Κάτω Χώρα και την Έξω Χώρα. Επιπλέον, υπάρχει μια φραγκική ακρόπολη που δεσπόζει στο φρούριο. Στο εσωτερικό του συγκροτήματος, υπάρχουν αρκετές βυζαντινές εκκλησίες που έχουν υποστεί αναστήλωση και είναι επισκέψιμες.
Μεστά
Τα Μεστά είναι ένα από τα μαστιχοχώρια της Χίου, αλλά φιλοξενεί επίσης ένα μεσαιωνικό χωριό και έναν από τους πιο καλοδιατηρημένους οχυρωμένους οικισμούς στην Ελλάδα. Η αρχιτεκτονική του διάταξη αποτελείται από στενά σοκάκια, ενώ η περιβάλλουσα οχύρωση προσέφερε καταφύγιο από τις πειρατικές επιδρομές. Το χωριό έχει σχήμα πενταγώνου ενώ πολλοί από τους δρόμους του μοιάζουν με λαβύρινθο. Το κτίριο ανήκει στη γενουατική περίοδο της Χίου που διήρκεσε από το 1346 έως το 1566.
Μόλυβος
Γνωστό και ως Κάστρο της Μήθυμνας, είναι το δεύτερο σημαντικότερο φρούριο του νησιού της Λέσβου. Η σημερινή του μορφή είναι αποτέλεσμα των εργασιών που πραγματοποίησαν οι Γενουάτες κατά τον 14ο αιώνα- οι Οθωμανοί συμπεριέλαβαν πιο πρόσφατα χαρακτηριστικά.
Χτισμένο σε λόφο, υπάρχουν ενδείξεις ότι βρίσκεται πάνω σε αρχαία ακρόπολη που χρονολογείται από τον 5ο αιώνα π.Χ. Οι Βυζαντινοί έχτισαν ένα φρούριο στη θέση του και οι Γενοβέζοι ξεκίνησαν την ανοικοδόμηση του κάστρου το 1373.
Καλαμάτα
Με πλούσια ιστορία και αρχιτεκτονική, το Κάστρο της Καλαμάτας βρίσκεται σε έναν βραχώδη λόφο στη βορειοδυτική πλευρά της πόλης. Όπως συμβαίνει με πολλές άλλες οχυρώσεις, υπάρχουν ενδείξεις για μια αρχαία ακρόπολη που υπήρχε στον λόφο πριν από τον Τρωικό πόλεμο, καθώς και για ένα μεταγενέστερο βυζαντινό φρούριο.
Ωστόσο, είναι ακόμη ορατά σήμερα τα ερείπια ενός κάστρου που ανοικοδομήθηκε στις αρχές του 13ου αιώνα κατά τη διάρκεια της φραγκικής κατοχής. Στο εσωτερικό του κάστρου υπάρχει μια εκκλησία που χρονολογείται από τον 6ο αιώνα μ.Χ. και είναι αφιερωμένη στην Παναγία. Η εικόνα της Παναγίας στην εκκλησία έγινε γνωστή ως Καλομάτα (που σημαίνει «όμορφα μάτια»), μια λέξη που αργότερα εξελίχθηκε σε Καλαμάτα, από την οποία πήραν το όνομά τους η εκκλησία, το κάστρο και η πόλη.
Ιωάννινα
Το Κάστρο των Ιωαννίνων στην Ήπειρο βρίσκεται σε λόφο ύψους 480 μέτρων και έχει θέα στη λίμνη Παμβώτιδα. Η σημερινή του μορφή χρονολογείται από την ύστερη οθωμανική περίοδο, ενώ εξακολουθεί να περιλαμβάνει στοιχεία που ανήκουν σε παλαιότερη βυζαντινή οχύρωση.
Το κάστρο ιδρύθηκε από τον βυζαντινό αυτοκράτορα Ιουστινιανό τον 6ο αιώνα μ.Χ.. Η πόλη των Ιωαννίνων άκμασε μετά την Τέταρτη Σταυροφορία, όταν πολλές πλούσιες βυζαντινές οικογένειες κατέφυγαν εκεί μετά τη λεηλασία της Κωνσταντινούπολης. Τα Ιωάννινα παραδόθηκαν στους Οθωμανούς το 1430. Μεταξύ 1430 και 1868, η πόλη ήταν το διοικητικό κέντρο στο Πασαλίκι των Ιωαννίνων. Η πιο διαβόητη προσωπικότητα κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου ήταν ο Αλή Πασάς.
Ναύπακτος
Το Κάστρο του Λεπάντο, ή το Κάστρο της Ναυπάκτου, όπως είναι αλλιώς γνωστό, είναι ένα από τα πιο καλοδιατηρημένα κάστρα της Ελλάδας και ένα τέλειο παράδειγμα ελληνικής οχυρωματικής αρχιτεκτονικής. Η είσοδος του κόλπου της Ναυπάκτου αποτέλεσε το πεδίο μάχης μιας από τις σημαντικότερες ναυτικές συγκρούσεις στην ιστορία. Η Ναυμαχία του Lepanto (1571) αντιπροσωπεύει τη στιγμή που η ναυτική δύναμη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας καταστράφηκε σχεδόν ολοκληρωτικά από τις συνδυασμένες ευρωπαϊκές δυνάμεις. Τα αρχικά τείχη του κτιρίου ανήκουν στην αρχαιότητα και τα υπολείμματά τους είναι ακόμη ορατά στη δυτική πλευρά του κάστρου. Το σημερινό σχήμα και τα επίπεδά του χρονολογούνται από τη βενετοκρατία.
Ένα κυκλικό τείχος περιβάλλει την κορυφή του λόφου, ενώ δύο βραχίονες κατεβαίνουν, ο ένας προς τα ανατολικά και ο άλλος προς τα δυτικά. Μόλις λυγίσουν, οι δύο βραχίονες πλησιάζουν και πάλι ο ένας τον άλλον, περικλείοντας την είσοδο του λιμανιού με δύο πύργους. Το κάστρο προστάτευε τους κατοίκους της Ναυπάκτου κατά τη διάρκεια των πολέμων και ήταν μοναδικό για τα πέντε αμυντικά του τείχη.
Αστυπάλαια
Το ενετικό κάστρο της Αστυπάλαιας, γνωστό και ως ενετικό κάστρο του Querini, δεσπόζει από την κορυφή του λόφου στη μαγευτική Χώρα του νησιού. Είναι κατασκευασμένο από σκουρόχρωμες πέτρες που κάνουν σαφή αντίθεση με τα ασβεστωμένα σπίτια γύρω από την οχύρωση. Η ιστορία του κάστρου σχετίζεται με την πάλη για την εξουσία μεταξύ Βενετών, Βυζαντινών και Οθωμανών ηγεμόνων. Το κτίριο κατασκευάστηκε από τον Giovanni Querini, έναν ευγενή Βενετό που κυβέρνησε την Αστυπάλαια μετά την πολιορκία της Κωνσταντινούπολης το 1204.
Οι Βενετοί κυβέρνησαν από το κάστρο για πάνω από 300 χρόνια με κάθε ηγεμόνα να προσθέτει τροποποιήσεις στη δομή. Ο καθένας άφησε ένα πέτρινο έμβλημα με το οικογενειακό του οικόσημο. Το κάστρο της Αστυπάλαιας ανοικοδομήθηκε εν μέρει μετά από σεισμό που έπληξε το νησί το 1956. Ο μεσαιωνικός οικισμός ελίσσεται στο βουνό, προσφέροντας μια αξέχαστη πανοραμική θέα στη Χώρα της Αστυπάλαιας.

ΤΟ ΚΑΣΤΡΟ ΤΗΣ ΜΥΡΙΝΑΣ ΛΗΜΝΟΥ

Είναι ένα φρούριο μεσαιωνικό το οποίο βρίσκεται στην χερσόνησο της πρωτεύουσας Μύρινας και χωρίζει δύο πανέμορφες αμμουδερές παραλίες, δύο γιαλούς, τον Τούρκικο Γιαλό, όπου είναι και το λιμάνι, και τον Ρωμέϊκο Γιαλό, με τις γραφικές ταβέρνες και την ωραία αμμουδιά. Ακριβώς δίπλα από τον Ρωμέϊκο Γιαλό είναι και ή άλλη δημοφιλής πανέμορφη παραλία, τα Ρηχά Νερά.

Το Κάστρο της Μύρινας είναι το σήμα κατατεθέν της πρωτεύουσας της Λήμνου. Είτε το δει κανείς λουσμένο στο φως του ήλιου, είτε φωταγωγημένο το βράδυ, είναι βέβαιο πως θα κερδίσει το ενδιαφέρον σας.

Στην πιο ψηλή κορυφή του κυματίζει η ελληνική σημαία. Κάθε πρωί ένα στρατιωτικό άγημα κάνει την έπαρση της και το ηλιοβασίλεμα την υποστολή.

Θεωρείται ένα από τα καλύτερα διατηρημένα της Ελλάδας. Ανεβαίνοντας το μονοπάτι, κάπου εκεί από την καφετέρια και το ξενοδοχείο ΝΕΦΕΛΗ, θα δείτε το τριπλό τείχος με τους 14 πύργους συνολικά, που φτάνουν σε ύψος τα 8 μέτρα και σε πάχος το ενάμιση.

Στέκει ακόμα η θεόρατη κεντρική πύλη στα νοτιοανατολικά και μια μικρότερη στα βορειοανατολικά προς την απόκρημνη πλευρά του Ρωμέικου Γιαλού, λίγο πιο κάτω από το κάτασπρο εκκλησάκι της Αγίας Παρασκευής και το παραδοσιακό αρχοντικό του Βόντελα.

Τα λιθόστρωτα καλντερίμια που οδηγούν ανάμεσα στα θυμάρια και τις ελιές μεταφέρουν τους επισκέπτες σε άλλες παλιότερες εποχές, τότε που μέσα στο κάστρο αντηχούσαν ξίφη και σπαθιά, αλλά και κανόνια που βροντούσαν από τις πολεμίστρες του κατά του πολιορκητή. Από εκεί πάνω η θέα είναι πανοραμική, βλέπεις τους διαδοχικούς κόλπους μέχρι τον Αη-Γιάννη Κάσπακα και τον Μούρτζουφλο και στο βάθος το Άγιο Όρος, το οποίο φαίνεται σαν να είναι τόσο κοντά, θαρρείς θα το φτάσεις με μια βάρκα σε μισή ώρα.

Μια ματιά κάτω προς την πανέμορφη πόλη με το γραφικό λιμάνι θα σου κόψει την ανάσα – η θέα είναι πραγματικά μαγική. Κι απέναντι, στην άκρη του λιμανιού, είναι το οινοποιείο του Συνεταιρισμού, το πευκοδάσος και  το πανέμορφη άσπρο εκκλησάκι του Αγίου Νικολάου.

Ανεβαίνοντας στο Κάστρο της Μύρινας σήμερα, οι επισκέπτες εκτός από τα ερείπια του παλιού οχυρού, μπορούν να δουν και τους σημερινούς «κατοίκους» του. Πρόκειται για πλατόνια, τα ελάφια της Ρόδου, τέσσερα από τα οποία μεταφέρθηκαν εδώ τη δεκαετία του 1970, δύο θηλυκά και δύο αρσενικά, και πολλαπλασιάστηκαν, με αποτέλεσμα σήμερα να υπολογίζεται πως μέσα στο Κάστρο ζουν περίπου 150 πανέμορφα ελάφια!

Το Κάστρο της Μύρινας είναι το μεγαλύτερο σε έκταση οχυρό του Αιγαίου, καθώς καλύπτει έκταση 144 στρεμμάτων. Ανέκαθεν αποτελούσε το ισχυρότερο οχυρό της Λήμνου, γεγονός που οδήγησε στο να αποκαλείται η Μύρινα «Κάστρο» από τα ύστερα βυζαντινά χρόνια μέχρι και το 1955.

Σύμφωνα με τις ιστορικές πηγές, χτίστηκε επί Βυζαντίου από τον Ανδρόνικο Α’ Κομνηνό το 1186, πάνω στα ερείπια αρχαίου πελασγικού τείχους.

Πήρε τη σημερινή του μορφή λίγα χρόνια αργότερα από τον Ενετό Μεγάλο Δούκα της Λήμνου Φιλόκαλο Ναβιγκαγιόζι, ανάμεσα στο 1207 και το 1214. Έμεινε στα χέρια των Ενετών μέχρι που παραδόθηκε στην Οθωμανική Αυτοκρατορία περί το 1480. Έως τότε, συνήθιζαν να το αποκαλούν και Παλαιόκαστρο, σε αντίθεση με τα νεότερα κάστρα του νησιού στο Μούδρο και τον Κότσινα. Οι Τούρκοι το ενίσχυσαν περαιτέρω, καθώς εγκαταστάθηκαν μέσα στα τείχη του, έχτισαν τζαμί, δεξαμενές, πυριτιδαποθήκη και το εφοδίασαν με 150 κανόνια. Το Κάστρο της Μυρίνας προστατευόταν και από βαθιά τάφρο στα ανατολικά.

Διατηρούνται μέχρι σήμερα οι «ζεματίστρες» ή «καταχύστρες» στα κενά των επάλξεων περιμετρικά του κάστρου, ένα από τα ισχυρότερα όπλα των πολιορκημένων έναντι του πολιορκητή. Πρόκειται για πέτρινες κοιλότητες, που γέμιζαν με καυτό λάδι, λιωμένο μολύβι ή ακόμα και βραστό νερό ώστε να περιχύνουν μ’ αυτό από ψηλά τους αντιπάλους.

Τον Οκτώβριο του 1912, με την απελευθέρωση της Λήμνου, ο ελληνικός στρατός συνέλαβε την τουρκική φρουρά του κάστρου και ελευθέρωσε την πόλη και το νησί. Έτσι, το Κάστρο της Μύρινας συνέδεσε το όνομα του και με την νεότερη ιστορία του νησιού.

Τα ελληνικά ταχυδρομεία το 1998 κυκλοφόρησαν και ένα αναμνηστικό σχετικό γραμματόσημο, προβάλλοντας το Κάστρο της Μύρινας σε όλη την Ελλάδα και το εξωτερικό ως ένα από τα σπουδαιότερα ελληνικά κάστρα.

Η είσοδος για το κοινό είναι ελεύθερη και αξίζει με την πρώτη ευκαιρία να πας, να επισκεφτείς ένα από τα ομορφότερα, παράξενα και ιστορικά ελληνικά κάστρα, μέσα στο οποίο ζουν πολλά ελάφια, πλατώνια όπως λέγονται. Τα ελάφια αυτά έχουν κοινή ιστορία και καταγωγή με τα ελάφια της Ρόδου. Τη δεκαετία του 1970 τέσσερα ελάφια από τη Ρόδο, δύο θηλυκά και δύο αρσενικά, δωρίστηκαν στο Δήμο Μύρινας και τοποθετήθηκαν στο κάστρο. Από τότε τα πανέμορφα αυτά ζώα πολλαπλασιάστηκαν και παράλληλα με το τουριστικό ενδιαφέρον που παρουσιάζουν, δημιούργησαν ορισμένες φορές προβλήματα, παρόμοια μ’ αυτά που έχει η Ρόδος σήμερα – σε πολύ μικρότερο βαθμό βέβαια.

Ο υπερπληθυσμός τους ανάγκασε πριν από χρόνια τη δημοτική αρχή Μύρινας αρχικά να εκπονήσει μελέτη σε συνεργασία με το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης για τη μεταφορά τους από το Κάστρο σε χώρο κοντά στις εργατικές κατοικίες της Μύρινας. Αυτή η προσπάθεια απέτυχε, γιατί στάθηκε αδύνατη η συγκέντρωσή τους ώστε να μεταφερθούν με ασφάλεια στο χώρο εκεί. Η επόμενη δημοτική αρχή ενέκρινε πίστωση για την αγορά μεγάλης ποσότητας ζωοτροφών και επικοινώνησε με την περιβαλλοντική οργάνωση «Αρκτούρος», η οποία διαθέτει μεγάλη εμπειρία στη συγκέντρωση και προστασία μεγάλων ζώων. Παράλληλα, επεξεργάστηκε ένα πρόγραμμα ώστε να διαχειριστεί την παραμονή τους στο Κάστρο.

Μερικές φορές βέβαια τα τελευταία χρόνια, λόγω της αύξησης του πληθυσμού και της υπερβόσκησης του Κάστρου, μερικά από τα ελάφια αυτά κατέβηκαν στην πόλη της Μύρινας, καθώς οι κάτοικοι τα τάιζαν και τα φρόντιζαν, με αποτέλεσμα να έχουν μετακινηθεί σε διάφορα άλλα σημεία στις παρυφές της πόλης. Δυνατά ζώα, μερικά πήδηξαν ψηλά πάνω από ψηλούς φράκτες και μπήκαν μέσα σε μπαξέδες προκαλώντας ζημιές.

Το επιστημονικό τους όνομα είναι Dama dama, περισσότερο γνωστά όμως είναι ως πλατώνια.

Ζουν κυρίως σε τρία νησιά, τη Ρόδο, την Κρήτη και τη Λήμνο. Στη Λήμνο μέσα στο Κάστρο της Μύρινας υπολογίζεται ότι υπάρχουν γύρω στα 130 με 150. Εξυπηρετούν κυρίως τουριστικούς σκοπούς, χωρίς να ανήκουν ουσιαστικά στην πανίδα του νησιού. Αυτή είναι και μια δυσκολία στη διαχείριση τους, γιατί δεν υπάρχει σχετικό νομικό πλαίσιο. Μια λύση στο πρόβλημα που δημιουργεί ο υπερπληθυσμός τους θα ήταν η μεταφορά τους σε άλλες περιοχές του νησιού, με την προϋπόθεση ότι εκεί θα υπάρχει νερό κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, καθώς και δασικές συστάδες όπου θα μπορούν να κινούνται ανενόχλητα.

Όπως και να έχει, τα πανέμορφα αυτά ζώα, που έχουν καταγωγή πριν από χιλιάδες χρόνια στην Ελλάδα, τα προστάτευε η θεά Άρτεμις. Από αυτήν την άποψη ίσως δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι λίγα μέτρα από το κάστρο της Μύρινας, εκεί κοντά στον Πέτασο και μέσα στο χώρο του υπερπολυτελούς ξενοδοχείου PORTO MYRINA, υπάρχει το ιερό της Αρτέμιδος!