Περιοδικό

Η νηστεία στην αρχαία Ελλάδα και σήμερα

Η νηστεία στην αρχαία Ελλάδα και σήμερα

Γράφει ο Θόδωρος Δημητριάδης

Οι αρχαίοι μας πρόγονοι νήστευαν κι αυτοί. Σουπιές με το μελάνι τους και ξύδι, σαλιγκάρια με πλιγούρι ή κριθάρι, καλαμαράκια, ξηρούς καρπούς, και γενικότερα μαλάκια, χωρίς αίμα, κυριαρχούσαν στη διατροφή των αρχαίων Ελλήνων, την περίοδο μετά τους ξέφρενους εορτασμούς για τον θεό Διόνυσο, ένα διάστημα με έντονο το στοιχείο του εξαγνισμού και της κάθαρσης από τη σάτιρα, την υπερβολή και τα σκωπτικά πειράγματα.

Τα νηστίσιμα με καταβολές από την αρχαία Ελλάδα είναι πολύ δημοφιλή και σήμερα, κυρίως μετά την Αποκριά, οπότε μετά την κατανάλωση κρέατος, όπως επιβάλλει και η Τσικνοπέμπτη, ξεκινά η αποχή από αυτό, με συμβολισμούς που παραπέμπουν στην εγκράτεια και την αποκατάσταση πνευματικής και σωματικής ισορροπίας.

«Τα σημερινά νηστίσιμα έχουν καταβολές από την αρχαία Ελλάδα. Μπορεί οι συνταγές να μην είναι ταυτοποιημένες, όμως οι αρχαίοι έτρωγαν μαλάκια με πλιγούρι, κριθάρι ή ξηρούς καρπούς, καθώς τότε δεν υπήρχε ρύζι», εξηγεί στο Αθηναϊκό- Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο σεφ Νίκος Φωτιάδης, ο οποίος βρήκε σχετικά πρόσφατα συνταγή που προέρχεται από τη Χίο και μαγειρευόταν τις Αποκριές.
Είναι μια συνταγή με σουπιά και το μελάνι της. Οι σουπιές τηγανίζονται μαζί με το μελάνι και μάλιστα σε ορισμένες περιοχές, σβήνουν στο τηγάνι με ξύδι. Πρόκειται για μια συνταγή ιδιαίτερη και πολύ νόστιμη με καταγωγή από την αρχαία Ελλάδα. Αντίστοιχη καταγωγή έχουν και τα σαλιγκάρια, οι γνωστοί χοχλιοί, μαγειρεμένοι με πλιγούρι».

Για την εποχή, μάλιστα, που κυριαρχούσε η εν λόγω διατροφή στην αρχαιότητα, ο κ. Φωτιάδης διευκρινίζει ότι χαρακτηρίζεται από την «έννοια του εξαγνισμού, της προετοιμασίας, δεδομένου ότι σταματούσε πλέον η περίοδος του ξέφρενου εορτασμού του Διόνυσου, ο οποίος παντρευόταν την εκάστοτε γυναίκα του βασιλιά της Αθήνας, εν μέσω πειραγμάτων, μασκαρεμάτων, οινοποσίας και κρεατοφαγίας».

Τα αρχαία αυτά έθιμα, με την πάροδο των χρόνων, προσαρμόστηκαν στις νεότερες εποχές, και στον Χριστιανισμό, με διάφορες παραλλαγές. Όπως σημειώνει ο κ. Φωτιάδης, για παράδειγμα, στην Καβάλα, μέχρι και ο Δήμος ανακοινώνει ότι την Καθαρά Δευτέρα πιάνουμε το φίδι, που είναι ένα σκωπτικό βίωμα, και προτρέπει τους ανθρώπους να βγουν, να ερωτευθούν και να φλερτάρουν σε μια χρονική στιγμή οπότε αμβλύνονται και οι ντροπές και οι όποιες παρεξηγήσεις.

Εξάλλου, την ίδια περίοδο αναβιώνουν έθιμα σε διάφορες περιοχές της χώρας όπως ο βλάχικος γάμος στη Θήβα, οι μουτζούρηδες στη Βιστωνίδα, του Κουτρούλη ο γάμος στη Μεσσηνία, τα καθαρίσματα των σκευών στην Πάρο.

Στον Πόντο, η Καθαρά Δευτέρα λέγεται Σταχτοδευτέρα, γιατί τη Δευτέρα μετά το τριώδιο, οι άνθρωποι έπλεναν με στάχτη όλα τα μαγειρικά τους σκεύη ώστε να μην μείνει ίχνος λίπους. Γι αυτό, άλλωστε, και η μέρα αυτή λέγεται Καθαρά Δευτέρα»..

Σε ό,τι αφορά τα εδέσματα, κυριαρχούν εκείνα που δεν έχουν αίμα, ζωικά προϊόντα και πολλά λιπαρά, όπως τα καλαμαράκια, τα μύδια, οι σουπιές και οι γαρίδες.

Οι Πόντιοι φτιάχνουν τσουκνιδόπιτες με τα περίφημα «κιντέατα», πιλάφια χωρίς βούτυρο αλλά με ξηρούς καρπούς, όπως φιστίκι Αιγίνης και αμύγδαλα, ή αρωματικά, όπως ο κρόκος Κοζάνης. Δημοφιλείς είναι ακόμη διάφορες πίτες, φασόλια με μαυρολάχανα που υπάρχουν στη Μακεδονία, χόρτα, χαλβάδες, ταραμάδες. Ανάμεσα στην Κυριακή της Αποκριάς και την Καθαρά Δευτέρα μεσολαβεί η ενδιάμεση κατάσταση της εβδομάδας της Τυρινής.

Εκτός από εκείνους που νηστεύουν, υπάρχουν και εκείνοι που με χαρά ακολουθούν αυτό το διαιτολόγιο, όταν τους παρουσιαστούν τέτοια εδέσματα. «Οι περισσότεροι τα επιλέγουν σε μια επίσκεψη στην ταβέρνα, ή τα βρίσκουν μπροστά τους σε μια συγκέντρωση σε ένα σπίτι, συνοδεία ούζου και κρασιού και πάντα στο κλίμα της εποχής που ευνοεί», σημειώνει χαρακτηριστικά ο κ. Φωτιάδης. Συνιστά, τέλος, σε όλους να δοκιμάσουν την παραδοσιακή συνταγή με τις σουπιές που ανακατεύονται με το μελάνι, αλευρώνονται και τηγανίζονται ενώ στο τέλος σβήνουν με λίγο ξύδι.

 

Η αλήθεια είναι ότι τα περισσότερα νηστίσιμα είναι εξαιρετικά νόστιμα.

Όλοι περιμένουν με μεγάλη λαχτάρα την Καθαρά Δευτέρα, που είναι έξοδος στη φύση αλλά και νόστιμα σαρακοστιανά. Έχει ήδη προηγηθεί η Τσικνοπέμπτη με τις δικές της κρεατικές νοστιμιές.

Φέτος η καθαρά Δευτέρα πέφτει την Δευτέρα στις 7 Μαρτίου και στην συνέχεια ακολουθεί ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου που πέφτει την Παρασκευή στις 25 Μαρτίου και τρώμε τον αγαπημένο μας μπακαλιάρο με σκορδαλιά. Στην συνέχεια έχουμε την Μεγάλη Παρασκευή που φέτος πέφτει στις 22 Απριλίου, το Μεγάλο Σάββατο στις 23 και τέλος στις 24 Απριλίου καταφτάνει η Κυριακή του Πάσχα!

 

Η καθαρά Δευτέρα από παλιά έχει συνδυαστεί με την ημέρα του καθαρμού. Οι βυζαντινοί την Καθαρά Δευτέρα την ονόμαζαν Απόθεση -Απόδοση και τελούσαν διάφορα δρώμενα. Όσο προχωράμε στην σύγχρονη ιστορία και παράδοση, θα δούμε την Καθαρά Δευτέρα και με τον όρο “Κούλουμα”.

Κούλουμα ονομάζεται η καθαροδευτεριάτικη έξοδος στην εξοχή και το πέταγμα του χαρταετού.

Οι χριστιανοί, έχουν την συνήθεια να  βγαίνουν στην εξοχή, παίρνοντας μαζί τους νηστίσιμα φαγητά διασκεδάζοντας στην φύση.

 

Σε κάθε περιοχή της Ελλάδας γιορτάζεται η Καθαρά Δευτέρα αλλά φυσικά ο κάθε τόπος έχει και τον δικό του τρόπο  να τιμά την συγκεκριμένη μέρα. Σχεδόν σε όλη την Ελλάδα υπάρχει το χορευτικό δρώμενο, το λεγόμενο Γαϊτανάκι, έθιμο που έφεραν μαζί τους οι πρόσφυγες της Μικράς Ασίας.

Εν συνεχεία, ένα από τα πιο γνωστά έθιμα είναι ο βλάχικος γάμος της Θήβας. Είναι ένα πανάρχαιο έθιμο που πραγματοποιείται παραδοσιακά με το ξύρισμα του γαμπρού και το στόλισμα της νύφης, η οποία στη πραγματικότητα είναι άνδρας.

Αντίστοιχα το έθιμο του Αγά–με ρίζες στην Τουρκοκρατία– αναβιώνει στα Μεστά και στους Ολύμπους της Χίου. Ο Αγάς, αυστηρός δικαστής, δικάζει και καταδικάζει με χιούμορ και πειράγματα τους θεατές του εθίμου.

Στην Αλεξανδρούπολη, ένας κάτοικος μεταμφιέζεται σε Μπέη και περιδιαβαίνει την πόλη μοιράζοντας ευχές για το καλό.

Στο Λαϊκό Δικαστήριο Ανήθικων Πράξεων στην Κάρπαθο ανταλλάσσονται απρεπείς χειρονομίες μεταξύ των θεατών, και γι’ αυτό οδηγούνται στο «δικαστήριο» από τους Τζαφιέδες (χωροφύλακες), προς απονομή δικαιοσύνης από τους σεβάσμιους του νησιού.

Το έθιμο του αλευρομουτζουρώματος συναντάμε στο Γαλαξίδι, με τους καρναβαλιστές να χορεύουν κυκλωτούς χορούς αλευρωμένοι και μουτζουρωμένοι!

Του Κουτρούλη ο Γάμος στη Μεθώνη –η αναβίωση ενός πραγματικού γάμου που άφησε εποχή κατά τον 14ο αιώνα–συντελείται κάθε Καθαροδευτέρα με έντονη σατυρική διάθεση και πειράγματα για τη νύφη.

Το έθιμο του Αχυρένιου Γληγοράκη στη Βόνιτσα, όπου ένας αχυρένιος ψαράς δεμένος σε γάιδαρο γυρνάει σε όλο το χωριό για να καταλήξει σε μια φλεγόμενη βάρκα ανοιχτά της θάλασσας.

Η πρώτη ημέρα της Μεγάλης Σαρακοστής επιβάλλει ένα τραπέζι γεμάτο με νηστίσιμα φαγητά. Θαλασσινά, λαγάνα, χαλβάς, ταραμοσαλάτα, ντολμαδάκια γιαλαντζί, ελιές, τουρσιά και όσπρια είναι μερικά από τα πιάτα που πρέπει να έχουν σημαντική θέση στο τραπέζι για να κάνουν την Σαρακοστή πεντανόστιμη.

Google NewsΑκολουθήστε το LimnosNea.gr - ΡάδιοΆλφα στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσειςαπό την Λήμνο και τον κόσμο.

Δείτε περισσότερα

Σχετικά Άρθρα

Δείτε Επίσης
Close
Back to top button